Voer je weleens een ‘motiverend gesprek’ dat aanvoelt als een worsteling? Zo ja, wees gerust, je bent niet de enige! Dagelijks vinden er wereldwijd vele gesprekken plaats, waarbij het doel is dat de coachee (leerling, cliënt, patiënt) ‘gemotiveerd’ raakt. En helaas hebben veel van die gesprekken een WOOD-achtig karakter: Worstelen, Opleggen, Oordelen en Dwingen kenmerken het gesprek. Zelf kan ik hier ook over meepraten. Toen ik in 2001 begon te werken bij de reclassering van het Leger des Heils pleitte ik met veel energie voor een delict-vrij leven met argumenten als: ‘niemand wordt gelukkig van een leven vol justitie-contacten’.

De standaard reactie hierop was: ‘Jij hebt makkelijk praten, want jij hebt mijn problemen niet!’ en: ‘de politie moet altijd mij hebben!’ Toen ik in 2003 motiverende gespreksvoering ontdekte ging er een wereld voor me open… Ik begon beter te luisteren en andere vragen te stellen. ‘Hoe heb je je detentietijd ervaren?’ en ‘Stel dat het je lukt om op een eerlijke manier aan geld te komen, wat zou dat je opleveren?’ Opeens kwam er een ander gesprek op gang: ‘detentie was een hel… dat nooit weer!’ ‘En ja, natuurlijk kom ik liever eerlijk aan mijn geld. Dan heb ik een rustig leven zoals iedereen. Maar ja, hoe doe ik dat?’ Dat opende vervolgens de weg naar een eerlijk gesprek over doelen, mogelijkheden en stappen in de gewenste richting.

Onderzoek laat zien: een effectief motiverend gesprek lijkt meer op een dans dan op een worsteling. En net als bij een mooie dans begint een motiverend gesprek met de juiste basishouding. De vergelijking gaat nog verder: technieken zijn mooi, maar uiteindelijk gaat het om de bezieling waarmee je een dans of een gesprek tot leven brengt. De basishouding die motiverende gespreksvoering tot leven brengt, is samen te vatten met het acroniem SOCA: Samenwerken, Ontlokken, Compassie en Acceptatie. Toevallig is de Soca ook een Caraïbische dans. In deze blog laat ik je zien wat de ingrediënten zijn van een motiverende basishouding, zodat jij kunt toetsen in hoeverre je dit al in de praktijk brengt en waar eventueel ruimte is voor verbetering.

Samenwerking

Gedragsverandering is op zichzelf al moeilijk genoeg, dus het laatste waar een coachee behoefte aan heeft is een worsteling met een hulpverlener of coach. Het helpt enorm als de coachee het gevoel heeft er niet alleen voor te staan, dus  samenwerking met je coachee is goud waard. Als je effectief wilt samenwerken, wees dan niet een expert die de coachee probeert te overtuigen, onderwijzen of ‘repareren’. Wees eerder een nieuwsgierige onderzoeker die samen met de coachee op zoek is naar het Wat, Waarom en Hoe van verandering. Die gelijkwaardigheid is kenmerkend voor motiverende gespreksvoering (vanaf nu MGV).

Natuurlijk heb je als professional expertise op je vakgebied. Maar de coachee heeft óók een onmisbare expertise, namelijk op het gebied van zijn eigen lijf en leven. Niemand kent de gebruiksaanwijzing van je coachee beter dan hij of zij zelf. De ontmoeting tussen coach en coachee is dus idealiter een gelijkwaardige ontmoeting tussen twee experts die met elkaar in een creatieve dialoog zijn.

Tip: geef nooit ongevraagd advies, maar vraag eerst wat de ander al weet en wat hij of zij zou willen weten. Als je heel graag advies wilt geven, vraag dan eerst even toestemming, houd het kort en vraag om een reactie.

Ontlokken

De motivatie komt vaak uit de verkeerde mond. Hiermee bedoel ik dat als jij vóór verandering pleit, de coachee er waarschijnlijk tégen zal pleiten. De kans is immers groot dat hij ambivalent is ten aanzien van de verandering. Omdat ambivalentie als een wipwap werkt, zal hij waarschijnlijk de andere kant gaan verwoorden. Dit is een soort natuurwet. Een MGV-kenner zal nooit een coachee proberen te overtuigen van het nut, het belang of de noodzaak om te veranderen. In plaats van de ander te pushen richting verandering is het veel effectiever om verandertaal te ontlokken, zodat de ánder voor verandering gaat pleiten.

(Verandertaal = alles wat de coachee zegt dat vóór verandering pleit of tegen de huidige gang van zaken)

Dit vraagt behoorlijk wat van een coach. Naast de juiste vragen stellen en actief naar het antwoord luisteren is er nog iets bijzonders nodig: de bereidheid en het vermogen om los te laten. Ben je van nature wat ongeduldig of heb je veel behoefte aan controle, dan kan dit lastig zijn. Gelukkig kun je dit oefenen en naarmate je meer succeservaringen opdoet met MGV, zal je vertrouwen in deze methode groeien. Je gaat steeds meer inzien dat MGV uiteindelijk sneller werkt, omdat je geen tijd verspilt aan onnodig weerstand oproepen.

Kortom: door ontlokkende vragen te stellen kom je er stap voor stap achter wat de coachee wil en wat hem of haar te doen staat. En terwijl jij erachter komt, doet je coachee dat ook.

Compassie

MGV is een krachtige methode. Dit roept de vraag op of die ook op een ethisch onverantwoorde manier ingezet kan worden. Dit is zeker niet ondenkbaar. Miller zegt hierover: ‘Ook een autoverkoper zou MGV kunnen inzetten.’ Hoewel ook een autoverkoper natuurlijk het beste met zijn cliënten voor zal hebben, mag je van een hulpverlener of coach wel iets méér verwachten. Daarom hebben Miller en Rollnick het element compassie toegevoegd. Werken vanuit compassie houdt in dat je je actief inzet voor het welzijn van de ander, dat je de behoeften van de ander vooropstelt. Werken vanuit compassie betekent simpelweg ‘het hart op de juiste plaats dragen en het vertrouwen dat jou door je cliënten geschonken wordt ook werkelijk verdienen’, aldus Miller en Rollnick. Ook de boeddhistische uitleg van compassie is hier het noemen waard: ‘de bereidheid om oog in oog te staan met het lijden van de ander en de oprechte wens om dit lijden te verlichten’.

Ter geruststelling: je hoeft echt geen tweede dalai lama te worden voordat je MGV kunt inzetten. Het volstaat om zo goed als je kunt je eigen belangen ‘te parkeren’ en het beste met de ander voor te hebben, zonder dat je diens verantwoordelijkheid overneemt of zelf uit balans raakt. Het mooie is dat de beoefening van MGV en de bijbehorende luistervaardigheden je ook helpen om deze houding van compassie steeds meer in praktijk te brengen en een tweede natuur te laten worden.

Kortom: als je vanuit MGV werkt, ben je gericht op het welzijn van de ander. Je gunt die meer kwaliteit van leven en wilt de ander ondersteunen bij zijn of haar zoektocht, zonder dat je daarbij diens verantwoordelijkheid overneemt of zelf uit balans raakt.

Acceptatie

Je kent vast het volgende citaat van de dertiende-eeuwse Perzische dichter Rumi: ‘Ergens voorbij goed en kwaad is een veld. Daar wil ik je graag ontmoeten.’ Persoonlijk vind ik het een van de mooiste citaten die ik ken. Stel nu dat Rumi nog zou leven en een in Nederland woonachtige coach was. Zou je dan met hem in gesprek willen? Ik in ieder geval wel. Waarom? Een ‘veld voorbij goed en kwaad’: als ik daar niet volledig mezelf kan zijn – met mijn lichte én schaduwkanten – weet ik niet waar dat wel zou kunnen. Overigens was Rumi niet de enige die het belang van een oordeelsvrije ruimte benadrukte. Ook Carl Rogers, de beroemde humanistische psycholoog die zo vele therapeuten na hem inspireerde, sprak over onvoorwaardelijke acceptatie als een van de noodzakelijke ingrediënten van een effectieve basishouding.

Misschien denk je nu: ‘leuk, maar wel een beetje gedateerd, die Rumi en die Rogers!’ Daarom wil ik graag het prachtige begrip holding space onder je aandacht brengen.  In 2015 schreef coach Heather Plett er een blog over dat viraal ging en inmiddels in vele talen vertaald is. In dit blog – dat ze schreef nadat ze haar moeder had begeleid in dier laatste levensuren – beschrijft ze wat holding space betekent. Vrij vertaald kom dit neer op: een liefdevolle ruimte openhouden, zonder oordeel, hulpreflex of manipulatie, zodat iemand zélf de weg naar transformatie, groei of het overstijgen van een probleem kan vinden.

Wellicht vraag je je nu af: moet ik dan alles wat mijn coachee zegt zonder meer accepteren? Zeker als je coacht binnen een gedwongen kader, zoals het onderwijs, een uitkeringsinstantie of de jeugdbescherming, is dit een legitieme vraag. Wees gerust: je hoeft niet álles te accepteren. Wel raadt MGV je aan om te accepteren dat, hoe je het ook wendt of keert, jouw coachee het recht én de mogelijkheid heeft om zelf beslissingen over zijn leven te nemen, inclusief eventuele gewoontes of gedragingen waarover jij je zorgen maakt. Dit betekent niet dat je die zorgen niet mag uitspreken of mogelijke consequenties niet mag benoemen. Maar de manier waarop je dat doet, maakt een groot verschil. Een dwingende, berispende of waarschuwende manier zal waarschijnlijk weerstand oproepen. Het is véél effectiever om je oprechte bezorgdheid uit te spreken, neutraal eventuele consequenties of gevolgen te benoemen en te vragen hoe jouw coachee dit zelf ziet.

Kortom: acceptatie houdt in dat je openstaat voor het wereldbeeld van jouw coachee, dat alles in principe bespreekbaar is en dat je het recht op zelfbeschikking erkent.

Tot zover de prachtige basishouding die vaak als een bijzonder geschenk wordt ervaren –  nog los van al het andere moois dat MGV te bieden heeft. En nu de hamvraag: in hoeverre breng je deze basishouding al in de praktijk? Is er wellicht ruimte voor verbetering? Dit zou niet vreemd zijn! De praktijk is weerbarstig en in deze materie is een mens niet snel uitgeleerd. Het mooie is wel: als je je hierin ontwikkelt, dan doet dat ook iets met jou als persoon. Veel MGV-beoefenaars merken bij zichzelf dat ze geduldiger en milder worden en beter leren luisteren.

Meer leren over Motiverende gespreksvoering?

Zin om je hier verder in te ontwikkelen? Vanuit Bureau Bewezen Effect organiseer ik samen met bevlogen collega’s diverse activiteiten rondom MGV:

  • Een basistraining
  • Een online training
  • Een boeklancering
  • Een MGV Train-de-trainer samen met Arie Speksnijder
  • MGV-in-een-groepssetting, samen met maarten Onderdelinden

Klik hier voor meer informatie en leer dansend motiveren!

 

 

 

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin